← Terug naar overzicht

Pamflet

Vanuit trots op ons vak willen wij, Collectief Documentaire Research, het zelfstandige karakter van documentaire research zichtbaar maken en daarmee het voortbestaan en de kwaliteit van ons vak bewaken. Wij zijn zelfstandig werkende specialisten die de ruggengraat vormen van de vele documentaires en documentaireseries die het Nederlandse medialandschap rijk is, en wij willen dat ons vak als zodanig wordt erkend.

Per 1 januari 2026 wordt er nadrukkelijker gehandhaafd op schijnzelfstandigheid (in de volksmond: Wet DBA). Dit betekent dat alleen werkelijke zelfstandigen hun werk als eenpitter kunnen voortzetten. Met het oog op deze verandering vinden wij het belangrijk de specialistische en autonome rol van documentaire researchers te benadrukken en het vak te definiëren vanuit daadwerkelijk ondernemerschap.

Expertise

Een documentaire researcher is gespecialiseerd in de inhoudelijke voorbereiding en ontwikkeling van documentaires en documentaireseries. Wij werken vanuit specialistische expertise en worden om die reden ingehuurd. Het werk beslaat zowel de ontwikkelfase (script, structuur, verhaallijnen, aanpak) als de uitvoeringsfase (het doen van journalistiek onderzoek, het vinden en begeleiden van protagonisten, arena’s en contexten). De researcher staat in het team naast de regisseur, denkt mee over de inhoudelijke en verhalende lijnen en draagt zorg voor de relatie met de personages, inclusief de nazorg. Research vormt niet alleen de basis waarop de documentaire haar inhoud en vorm vindt, maar ook de veilige bedding waarin verhaal en personages zich kunnen ontwikkelen. Dit werk vereist zelfstandigheid, creatief inzicht en specialistische kennis.

Researchers worden geselecteerd vanwege hun specifieke expertise – bijvoorbeeld in geschiedenis, wetenschap, human interest, internationale research, taalvaardigheden, archief- of beeldonderzoek – én vanwege hun unieke netwerk. Maar onze kernkracht ligt vooral in het zelfstandig doorgronden van ieder onderwerp, het navigeren door complexe of verborgen werelden en het vertalen van die informatie naar samenhangende, meeslepende verhalen.

Zelfstandigheid

Documentaire research is een zelfstandige en unieke specialisatie binnen de audiovisuele wereld. We werken resultaatgericht en geven zelf invulling aan een opdracht. Regisseur en producent worden geïnformeerd en leveren input, maar de verantwoordelijkheid ligt bij de researcher. Er is geen sprake van aansturing of gezagsverhouding, en daarmee ook niet van direct leiding en toezicht van een meerdere. De samenwerking met de regisseur is intensief wanneer nodig, maar altijd als gelijkwaardige gesprekspartner. Hierdoor verschilt research fundamenteel van redactiewerk, waar opdrachten vaak binnen vaste formats en kaders én in een gezagsverhouding worden uitgevoerd. Bovendien bestaat redactiewerk vaak uit een aaneengesloten periode, terwijl research eerder niet-aansluitende werkdagen omvat, die zelfstandig binnen een langere periode worden ingevuld. Dit verschil is belangrijk om te benoemen, omdat research en redactiewerk vaak met elkaar worden verward.

Projectmatig

Documentaire researchers werken bovendien vrijwel uitsluitend aan eenmalige documentaires en documentaireseries, in tegenstelling tot de langlopende programmatitels van omroepen. Het verloop van deze projecten is grillig, met zowel drukke piekperiodes als momenten van stilstand. De documentaire researcher werft eigen opdrachten, onderhandelt, werkt flexibel en meestal aan meerdere projecten voor verschillende opdrachtgevers tegelijkertijd. De researcher bepaalt dan ook eigen werktijden en werkruimte, werkt niet ingebed in een organisatie, werkt met eigen middelen en zorgt voor eigen ontwikkeling om kwaliteit te kunnen blijven leveren: het is van nature een freelance beroep. Al het bovenstaande heeft ons doen verenigen in het Collectief Documentaire researchers: om ons vak een stem te geven, de zelfstandigheid van ons werk te bewaken en benadrukken en de waarde van documentaire research blijvend te verankeren.

Extra toelichting bij dit manifest

Als groep zelfstandige ondernemers handelen wij volledig in overeenstemming met de geldende wet- en regelgeving die het ondernemerschap juridisch vormgeeft. De wetgever heeft, mede naar aanleiding van het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad, duidelijke juridische criteria vastgesteld om onderscheid te maken tussen zelfstandig ondernemerschap en (fictief) dienstbetrekkingen. Wij herkennen ons volledig in de kenmerken van daadwerkelijk ondernemerschap en voldoen aan de bijbehorende verplichtingen en verantwoordelijkheden. Op alle relevante punten handelen wij als zelfstandig ondernemers en daarmee niet als schijnzelfstandigen. Daarmee geven wij invulling aan het ondernemerschap zoals de wetgever dat heeft bedoeld.

De 9 punten van zelfstandigheid volgens de wet DBA voor documentaire researchers:

  • 1. Aansturing
    Er is geen sprake van aansturing of gezagsverhouding in onze werkzaamheden. Het werk is per definitie resultaatgericht.
  • 2. Aard en duur van de werkzaamheden
    Wij werken projectmatig. De projecten en werkzaamheden zijn nooit hetzelfde, iedere opdracht is weer anders.
  • 3. Werktijden
    Wij bepalen zelf onze werktijden.
  • 4. Inbedding in organisatie
    We maken gebruik van eigen middelen, zoals een eigen werkplek, telefoon en laptop. Er is sprake van verschillende opdrachtgevers, vaak tegelijkertijd.
  • 5. Persoonlijke arbeid
    Wij worden gevraagd voor specialistisch werk. Zoals met andere creatieve beroepen zijn wij niet makkelijk vervangbaar, omdat wij worden gevraagd voor onze expertise. De wetgever hecht daarom aan dit punt geen extra waarde als alle andere punten voldoen. (Wel werken we soms met onderaannemers, bijvoorbeeld junior-researchers.)
  • 6. Ruimte voor onderhandeling
    Wij onderhandelen zelf over een dagprijs / projectprijs. Deze prijs bepalen we zelf naar aanleiding van de hoeveelheid dagen, de duur, de ingewikkeldheid en de mate waarin het onderwerp ons aanspreekt.
  • 7. Commercieel risico
    Wij lopen zelf risico, worden niet doorbetaald bij ziekte, of bij plotselinge stop van het project.
  • 8. Gedraag je als ondernemer
    Wij staan allen ingeschreven bij de KvK, regelen zelf ons pensioen en AOV/broodfonds, hebben uitingen op (persoonlijke) websites en sociale media voor acquisitie. Ook investeren we in ons eigen materiaal (bijvoorbeeld abonnementen op kranten, archieven en software) en scholing.
  • 9. Verhouding praktijk en contract
    De praktijk is niet anders dan beschreven in de contracten.